نگاه شخصی من

نظریه ی فیلم و فیلمسازی فیمینیستی

انقلاب فیمینیستی

جنبش زنان به یکباره از راه نرسید؛ تعداد فزاینده ای از زنان، از همان روزهای مبارزه برای کسب حق رای برای زنان، متوجه نیاز به تساوی با مردان شده بودند. در دهه ی هفتاد، جو سیاسی و اجتماعی تازه ای پا به عرصه گذاشت که وضع آن دوران را زیر سوال برد؛ به اصلاحات ریشه ای پا داد؛ و شرایطی فراهم آورد که ظهور جنبش فیمینیسم را میسر ساختند. و به زنان فهماند که زمان، زمان گسترش و شیوع جنبش فیمینیسم است.

نخستین نظریه فیلم فیمینیستی

سال 1970 سال جنبش زنان و پیشرفت و گسترش نظریه فیلم و پیشرفت فیلم و فیلمسازی فیمینیستی است. در ماه اوت این سال برای اولین بار در کنار جشنواره ی فیلم ادینبرگ، کنگره ی زنان برگزار شد و بسیار موفق از آب درآمد. کلر جانستن در اوایل سال 1973 در "نشنال فیلم تیاتر"فصل سینمای زنان را گشود. مفهوم ایدئولوژیکی و سیاسی موجود در فیلمسازی فیمینیستی، تولد یک نظریه فیلم را تضمین کرد. در ابتدا نظریه فیلم فیمینیستی به طور اخص به نمایش و جنسیت و رابطه ی آن با سلطه ی ساختار مردانه در دل جامعه پدر سالار پرداخت. تعدادی از زنان که بیشترشان تحصیل کرده بودند، به پا گرفتن این نظریه کمک کردند؛ اما می توان گفت که مبدعان اصلی نظریه ی فیلم فیمینیستی لورا مالوی و کلر جانسن بودند . این دو مقاله های مهمی به رشته ی تحریر درآوردند که بر روش های تحلیل و بررسی فیلم و رسانه ها تاثیر عظیمی گذاردند.

ایجاد یک ضد سینما

"سینمای زنان به مثابه ضد سینما " (1973) اثر کلر جانستن یکی از نخستین مقاله هایی است که در باب نظریه ی فیلم و فیلمسازی فمینیستی نگاشته شده است. جانستن ( در این مقاله ) نشان می دهد که زن ها از همان روزهای سینمای صامت، به شکلی قالبی نمایش داده شده اند. وی در دفاع از سینمایی سخن می گوید که در مقابل قراردادهای تنگ نظرانه و محدود قد علم می کند و در عین حال، سرگرم کننده باقی می ماند. جانستن معتقد است که در سینمای معمول، زن به مثابه طفیلی بینشی مردانه به نمایش در می اید. وی همچنین از نقش های محدودی که در فیلم ها به زنان واگذار می شوند، انتقاد می کند. او می گوید:" پر بیراه نیست اگر بگوییم که علی رغم تاکید بسیاری که در سینما بر زن به مثابه عنصری نمایشی گذاشته می شود، زن در مقام زن از سینما غایب است." جانستن (در این مقاله) اثار دو کارگردان زن هالیوودی یعنی دوروتی ارزنر و ایدا لوپینو را بررسی می کند و نشان می دهد که فیلم های انان دیدگاه پدرسالارانه ی حاکم را تا حدودی متزلزل می کنند. درک عمل این فیلم ها در بر انداختن و به چالش طلبیدن ایدئولوژی حاکم و در بالندگی فیلمسازی فیمینستی بسیار اهمیت دارد. جانستن در دفاع از سینمای زنانه ای سخن می گوید که هم در داخل و هم در خارج از حیطه ی سینمای معمول تاثیر گذار است، از هیچ ساختار سلسله مراتبی پیروی نمی کند و از فیلم به مثابه ابزاری سیاسی و در عین حال سرگرم کننده، بهره می گیرد. جانستن بر اهمیت پاگرفتن گونه ای فیلمسازی پای می فشارد که در برابر سینمای تجاری معمول و اساس پدرسالانه ی ان قد علم می کند. او این نوع فیلمسازی را جنبش ضد سینما می نامد و ان را با سینمای آوانگارد و دست چپی مرتبط می داند.

در دسترس قرار دادن فیلم های فمینیستی

فیلمسازی فمینیسمی در اغاز، به طور کلی خود را از جریان غالب سینما جدا می دانست. اما همین جدایی، دردهه ی بعد بحث های فراوانی بر انگیخت و بر سر یافتن راهبردهایی برای پیداکردن مخاطبان بیشتر ، بحث های داغی در گرفت. ظاهرا نبود سرمایه و داشتن بودجه های بسیاراندک، باعث یاس و درماندگی فیمینیست ها نشده بود ، و چنین به نظر می امد که مساله ی عمده ی انها، یافتن و پرورش یک سبک خاص فمینیستی برای فیلمسازی بود. برای مثال، سلی پاتر معتقد بود که گرچه یافتن مخاطبان بیشتر بسیار مطلوب است ، اما موضع ایدئولوژیکی اش به او اجازه درگیر شدن در چرخ دنده های صنعت سینمای معمول را نمی دهد.با توجه به ساز و کار این صنعت ، فیلم های فمینیستی ، بازار پر رونقی ندارند و به همین دلیل ، برای توزیع کنندگان فیلم ها خطر بزرگی به شمار می روند.

معرفی فیلم: پیانو

The Piano

بازیگران: هالی هانتر- سام نیل- هاروی کیتل- آنا پاکوئین

کارگردان: جین کمپیون

زمان: 121 دقیقه

نیوزلند 1993  

 **********************

خلاصه داستان: آدا(هانتر) به همراه دخترش فلورا(پاکوئین)به وسیله ی قایقی به نزد مرد مجردی به نام استوارت(نیل) برده می شود تا به همسری او در آید. آدا عاشق پیانو است و آن را همراه خود آورده است.

ولی به دلیل بزرگیش استوارت آن را در ساحل می گذارد. اینکار باعث ناراحتی آدا که بظاهر لال است می شود. آدا از نزدیکی به استوارت پرهیز می کند . او روزها به ساحل می رود و پیانو می زند. جورج (کیتل) دوست استوارت و علاقه مند به موسیقی است. روزی او  آدا را در ساحل می بیند. جورج پیانو را از استوارت می خرد. و به بهانه ی یادگرفتن پیانو  آدا را روزها به خانه ی خود می برد. استوارت هم با این کار مخالفت نمی کند. بعد از چند روز جورج به آدا پیشنهادی می دهد او به آدا می گوید که در ازای ارضای جنسیش، پیانو را به او می دهد. کم کم رابطه ی جورج و آدا به رابطه ای عاشقانه تبدیل می شود. استوارت توسط فلورا  از موضوع مطلع می شود و آدا را در خانه زندانی می کند. ولی آدا سعی در فرار و بازگشت به نزد جورج را دارد. استوارت برای جریمه اش انگشتان او را قطع می کند. ولی وقتی می بیند که نمی تواند آدا را منصرف کند شبانه پیش جورج می رود و از او می خواهد به همراه آدا از آن محل برود. جورج به همراه آدا و فلورا سوار بر قایق از آن محل می روند.

***********************

پیانو داستانی از عشق و غرور است که در جایی دور افتاده در نیوزلند می گذرد. جایی که مردم در زیر باران و در گل و لای زندگی می کنند. پیانو داستان کمرویی و سرکوبی و تنهایی زنی است که نمی خواهد صحبت کند و مردی که نمی خواهد بشنود. و شرارت دختری کوچک که وانمود می کند قصدی ندارد.

کمپیون در داستان خود شیرزنی را نمایش می دهد که با وجود آزارهایی که می بیند، یک قربانی نیست بلکه او تنها زنی است که در چنین موقعیتی قرار گرفته و نسبت به آن عکس العمل نشان می دهد.

پیانو فقط یک فیلم درباره ی یکسری شخصیت ها نیست؛ فیلمی است که در خاطره ها می ماند و تاثیری ماندگار بر همه می گذارد. و می گوید که کمک و راه رهایی گاهی از جایی می آید که انتظار آن را نداری.

و از همه بالاتر اینکه تا چیزی را که می خواهی نگویی به آن هرگز نمی رسی.

چیزایی که در بالا گفتم آمیخته ی نقد ایبرت و حرفهای خودمه !

پیانو برنده سه اسکار بهترین بازیگر زن، بهترین بازیگر مکمل زن و همچنین بهترین فیلمنامه برای کمپیون شد.